Łagodny rozrost prostaty (BPH): objawy, badania, leczenie farmakologiczne i kiedy zabieg (Warszawa)

Łagodny rozrost prostaty (BPH/BPE) i związane z nim dolegliwości z dolnych dróg moczowych (LUTS) to jedna z najczęstszych przyczyn: słabszego strumienia moczu, parcia, częstego oddawania moczu w dzień i w nocy. Ważne: LUTS nie zawsze oznacza „to na pewno prostata” — podobne objawy mogą dawać pęcherz nadreaktywny, infekcja, kamica czy choroby ogólnoustrojowe. Europejskie wytyczne EAU podkreślają, że LUTS to „zespół objawów” o różnych mechanizmach, a ocena powinna być uporządkowana, a nie „z automatu prostatowa”.

Poniżej zaktualizowane, praktyczne kompendium (Warszawa): objawy, diagnostyka krok po kroku, leczenie lekami oraz kiedy rozważa się zabieg — od TURP po nowocześniejsze metody.

BPH a LUTS — co jest czym?

• BPH/BPE: łagodny rozrost gruczołu krokowego (prostaty).

• BPO: przeszkoda podpęcherzowa — kiedy rozrost faktycznie utrudnia odpływ moczu.

• LUTS: objawy z dolnych dróg moczowych (magazynowanie, oddawanie, po mikcji).

W praktyce pacjent odczuwa LUTS, a dopiero diagnostyka odpowiada, czy dominuje: przeszkoda „od prostaty”, problem „od pęcherza”, czy miks.

Objawy BPH/LUTS — na co zwracają uwagę lekarze?

Objawy „oddawania” (bardziej typowe dla przeszkody/BPO)

• słabszy strumień,

• zwlekanie z rozpoczęciem,

• przerywany strumień,

• parcie/brzuszenie, żeby „dokończyć”,

• wydłużone oddawanie moczu.

Objawy „magazynowania” (mogą współistnieć)

• częstomocz,

• nokturia (wstawanie w nocy),

• naglące parcie,

• nietrzymanie z parcia.

Objawy po mikcji

• uczucie niepełnego opróżnienia,

• kapanie po mikcji.

Podpowiedź gabinetowa:
Jeśli dominuje „strumień” i „start” — częściej myślimy o przeszkodzie.
Jeśli dominuje „parcie” i „częstomocz” — częściej w grze jest pęcherz (OAB), choć BPH może to napędzać.

Diagnostyka BPH/LUTS krok po kroku (także w Warszawie)

Wytyczne NICE (LUTS u mężczyzn) i EAU sugerują, by zaczynać od prostych, „wysokozyskowych” elementów i nie robić od razu inwazyjnych badań każdemu.

1) Wywiad + skale objawów (IPSS)

Lekarz zapyta m.in. o:

• jak często wstajesz w nocy,

• czy strumień jest słaby,

• czy musisz „parć”,

• czy czujesz niepełne opróżnienie,

• leki (np. moczopędne), płyny wieczorem, alkohol/kofeinę.

Często stosuje się IPSS (International Prostate Symptom Score) do oceny nasilenia i monitorowania efektu leczenia (to standard w urologii — również w wytycznych AUA omawiających BPH/LUTS).

2) Badanie ogólne moczu (obowiązkowo na start)

Żeby nie przegapić infekcji, krwiomoczu, cukru w moczu itd.

3) Badanie per rectum (DRE) + ocena ryzyka raka prostaty

DRE nie „wykrywa BPH”, ale pomaga ocenić prostatę i ustalić, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka onkologiczna. NICE przypomina też, by przy podejrzeniu raka postępować wg ścieżek onkologicznych.

4) PSA — nie rutynowo u każdego, ale często wg wskazań

PSA może być użyte w ocenie ryzyka raka prostaty i pośrednio wielkości prostaty. Decyzja zależy od wieku, wywiadu, DRE i preferencji pacjenta (w praktyce w Warszawie to częsty element oceny LUTS u mężczyzn).

5) Kreatynina/eGFR — tylko gdy podejrzenie problemu nerkowego

NICE: nie badaj kreatyniny „z automatu”, tylko jeśli są przesłanki (np. wyczuwalny pęcherz, nawracające ZUM, kamica, nocne moczenie, podejrzenie zastoju).

6) Dzienniczek mikcji (szczególnie przy nokturii i częstomoczu)

EAU zaleca frequency-volume chart / dzienniczek (min. 3 dni) przy dokuczliwych objawach magazynowania, bo pozwala odróżnić: „mała pojemność pęcherza” vs „nadprodukcja moczu nocą”.

7) USG układu moczowego + zaleganie po mikcji (PVR)

Często wykonywane u urologa (również prywatnie w Warszawie), szczególnie gdy objawy są nasilone lub podejrzewa się zaleganie. (NICE nie zaleca rutynowo obrazowania „na starcie” u niepowikłanych LUTS, ale w praktyce urologicznej USG i PVR są bardzo użyteczne, gdy jest podejrzenie przeszkody/retencji).

8) Cystoskopia — nie dla każdego

NICE: nie robić rutynowo cystoskopii w niepowikłanych LUTS na starcie; rozważa się ją przy wskazaniach (np. krwiomocz, podejrzenie patologii pęcherza/cewki, przygotowanie do zabiegu).

Leczenie: od „prostych rzeczy” do leków

Zmiany stylu życia (dla wielu realnie pomagają)

• ogranicz płyny 2–3 h przed snem (zwłaszcza alkohol i kofeinę),

• „trening pęcherza” + regularne mikcje,

• sprawdź porę przyjmowania leków moczopędnych (nie późnym popołudniem, jeśli to możliwe),

• jeśli problemem jest nokturia: dzienniczek mikcji często pokazuje, czy winne są płyny/produkcja nocna.

Leczenie farmakologiczne BPH/LUTS — co najczęściej stosuje się i kiedy?

Poniżej ogólne kategorie (dobór zawsze zależy od objawów, ciśnienia, chorób towarzyszących i działań niepożądanych).

1) Alfa-blokery (np. tamsulozyna, alfuzosyna)

• Najczęściej jako „pierwsza linia”, gdy dominują objawy odpływu (słaby strumień, zwlekanie).

• Działają względnie szybko (dni–tygodnie), bo rozluźniają mięśniówkę w obrębie prostaty i szyi pęcherza.
  To klasyczna część schematów leczenia LUTS/BPH w wytycznych urologicznych (AUA opisuje farmakoterapię i jej miejsce).

Częste minusy: spadki ciśnienia/zawroty, czasem zaburzenia wytrysku (ważne przy aktywności seksualnej).

2) Inhibitory 5-alfa-reduktazy (finasteryd, dutasteryd)

• Najbardziej sensowne, gdy prostata jest istotnie powiększona (w praktyce często sugeruje to USG/PSA).

• Działają wolniej — pełny efekt może wymagać kilku miesięcy.

Plusem jest zmniejszanie objętości prostaty i ryzyka progresji, minusem — możliwe działania seksualne (spadek libido, zaburzenia erekcji) i potrzeba cierpliwości.

3) Terapia skojarzona (alfa-bloker + 5-ARI)

• Rozważana, gdy objawy są istotne, a prostata większa i istnieje ryzyko progresji.

• Zwykle daje szybszą ulgę (alfa-bloker) + efekt długofalowy (5-ARI).
  To podejście jest standardem w algorytmach BPH/LUTS.

4) Tadalafil (inhibitor PDE5)

U części pacjentów z LUTS i współistniejącymi problemami erekcji tadalafil bywa rozważany jako opcja leczenia objawów. AUA uwzględnia tę klasę w omówieniu możliwości terapeutycznych LUTS/BPH.

5) Gdy dominują objawy „pęcherzowe” (parcia, częstomocz): leki na OAB

Jeżeli po wykluczeniu infekcji i istotnego zalegania dominują objawy magazynowania, lekarz może dołączać leczenie typowe dla pęcherza nadreaktywnego (np. leki przeciwcholinergiczne/antimuskarinowe lub beta-3 agonistę) — często w połączeniu z alfa-blokerem. EAU opisuje mieszany charakter LUTS i możliwość terapii ukierunkowanej na magazynowanie.

A co z „ziołami”?

Pacjenci często pytają o preparaty roślinne. Problem: jakość dowodów i standaryzacja preparatów są nierówne, a wytyczne zwykle podchodzą do nich ostrożnie (jeśli już — jako opcja u wybranych pacjentów z łagodnymi objawami). Jeśli ktoś je stosuje, warto traktować to jako dodatek, nie zamiennik sensownej diagnostyki.

Kiedy leczenie „tabletkami” nie wystarczy?

Sygnały, że trzeba pilniej wrócić do lekarza/urologa

• narastające zaleganie / uczucie „pełnego pęcherza” mimo mikcji,

• nawracające infekcje,

• krwiomocz,

• ból, kamienie pęcherza,

• pogorszenie funkcji nerek (gdy jest zastój),

• nawracające epizody zatrzymania moczu.

W takich sytuacjach zwykle rozważa się leczenie zabiegowe lub pilną ocenę.

Pilnie (SOR/NPL w Warszawie), jeśli:

• nie możesz oddać moczu (ostre zatrzymanie),

• masz gorączkę i silne objawy zakażenia,

• pojawia się krwiomocz ze skrzepami.

Kiedy zabieg? Najczęstsze wskazania

Najprościej: gdy objawy są bardzo dokuczliwe mimo leczenia zachowawczego/farmakoterapii albo gdy pojawiają się powikłania przeszkody.

AUA w wytycznych dotyczących BPH/LUTS omawia ocenę i leczenie zabiegowe, w tym klasyczne operacje i metody małoinwazyjne.

Najczęściej rozważane procedury (w zależności od wielkości prostaty i priorytetów)

• TURP (przezcewkowa resekcja prostaty) — „klasyk” w umiarkowanych rozmiarach.

• HoLEP / enukleacja laserowa — często świetna opcja także przy większych prostatách; w materiałach edukacyjnych podkreśla się porównywalną skuteczność do TURP, a HoLEP bywa szczególnie przydatny w dużych gruczołach i może mieć mniejsze ryzyko konieczności reoperacji.

• PVP (GreenLight) — waporyzacja laserowa.

• Rezūm (terapia parą wodną) i UroLift — metody małoinwazyjne (MIST), często rozważane, gdy pacjentowi zależy na mniejszej inwazyjności i/lub na zachowaniu funkcji seksualnych (kwalifikacja zależy od anatomii prostaty).

• Aquablation — ablacja strumieniem wody pod kontrolą obrazu (wybrane wskazania i dostępność).

Ważne: to nie jest „ranking najlepszej metody”. Wybór zależy od:

• wielkości i budowy prostaty (np. obecność płata pośrodkowego),

• nasilenia objawów i zalegania,

• leków (np. przeciwkrzepliwych),

• priorytetów pacjenta (krótki pobyt, ryzyko wytrysku wstecznego, utrzymanie erekcji),

• dostępności danej techniki (różni się nawet w obrębie Warszawy).

Warszawa: jak przygotować się do wizyty u urologa przy podejrzeniu BPH?

Żeby maksymalnie przyspieszyć diagnostykę, warto przyjść z:

• wynikiem badania ogólnego moczu (jeśli masz),

• listą leków (szczególnie moczopędne, przeciwkrzepliwe),

• informacją, ile razy wstajesz w nocy,

• a najlepiej: 3-dniowym dzienniczkiem mikcji (płyny + mikcje).

Frazy, które pacjenci często wpisują lokalnie: „urolog Warszawa BPH”, „słaby strumień moczu Warszawa”, „nokturia Warszawa”, „USG prostaty Warszawa”, „zaleganie moczu PVR Warszawa”.

Najważniejsze do zapamiętania

1. LUTS nie zawsze = prostata, ale BPH jest bardzo częstą przyczyną.

2. Diagnostyka zaczyna się prosto: wywiad/IPSS + badanie moczu, a dalej dobiera się badania wg wskazań (NICE).

3. Leki dobiera się do dominujących objawów:

   • odpływ → alfa-bloker ± 5-ARI,

   • parcia/częstomocz → leczenie „pęcherzowe” po wykluczeniu infekcji i dużego zalegania.

4. Zabieg rozważa się przy braku poprawy lub powikłaniach; dostępne są zarówno klasyczne operacje, jak i nowoczesne metody (HoLEP, Rezūm, UroLift, PVP, Aquablation).