Badania przy problemach z prostatą: badanie moczu, kreatynina, USG i zaleganie po mikcji (PVR) – co to znaczy? (Warszawa)

Gdy pojawiają się objawy „prostatowe” (słabszy strumień, częstomocz, wstawanie w nocy, parcie naglące, uczucie niepełnego opróżnienia), lekarz zwykle zaczyna od kilku prostych badań. One nie służą tylko do „potwierdzenia BPH”, ale przede wszystkim do wykluczenia innych przyczyn LUTS i sprawdzenia, czy nie ma powikłań (np. zalegania moczu, zastoju w nerkach). Europejskie (EAU) i amerykańskie (AUA) wytyczne podkreślają, że u mężczyzn z LUTS podstawą oceny są m.in. wywiad + badanie moczu, a dalsze badania dobiera się do obrazu klinicznego.

Poniżej: co oznaczają najczęstsze badania, które zobaczysz na skierowaniu (również w Warszawie: „urolog Warszawa”, „USG układu moczowego Warszawa”, „zaleganie moczu PVR Warszawa”).

1) Badanie ogólne moczu – po co, skoro „to prostata”?

Badanie ogólne moczu (urinalysis) jest praktycznie standardem na starcie, bo:

wykrywa cechy infekcji (które mogą naśladować „prostatę”),
może pokazać krwiomocz (wymaga diagnostyki),
bywa sygnałem problemu „nerkowego” (np. białkomocz),
czasem wychodzi glukoza (wątek metaboliczny).

Jak czytać najważniejsze pozycje?

Leukocyty / azotyny → sugerują zakażenie dróg moczowych (często lekarz dorzuca wtedy posiew).
Erytrocyty (krew) → przy BPH może się zdarzyć, ale krwiomocz nie powinien być z automatu „od prostaty” – zwykle wymaga oceny przyczyny.
Białko → jeśli istotne/utrwalone, może sugerować problem nerkowy (nie „prostatowy”).
Glukoza → czasem wskazówka w kierunku zaburzeń gospodarki cukrowej.

Wniosek gabinetowy: badanie moczu często najszybciej odpowiada, czy problemem jest BPH, infekcja, czy coś jeszcze.

2) Posiew moczu – kiedy ma sens?

Posiew nie zawsze jest konieczny „z automatu”. Najczęściej robi się go, gdy:

są objawy infekcji (pieczenie, ból, gorączka),
badanie ogólne moczu sugeruje zakażenie,
infekcje nawracają lub leczenie „nie chwyta”.

Posiew pomaga dobrać antybiotyk celowany (zamiast leczyć w ciemno).

3) Kreatynina i eGFR – co to ma wspólnego z prostatą?

Kreatynina i eGFR oceniają funkcję nerek. Przy „samej” łagodnej postaci LUTS nie zawsze trzeba je robić. NICE zaleca oznaczenie kreatyniny/eGFR tylko wtedy, gdy podejrzewa się pogorszenie funkcji nerek, np. gdy jest wyczuwalnie przepełniony pęcherz, nocne moczenie, nawracające ZUM albo wywiad kamicy.

Co może oznaczać nieprawidłowy wynik?

Czasem to „sprawa internistyczna” (odwodnienie, leki, choroby nerek),
a czasem sygnał, że doszło do powikłań utrudnionego odpływu (np. przewlekłe zaleganie i zastój) – wtedy diagnostyka urologiczna zwykle przyspiesza.

Uwaga praktyczna: pojedynczy wynik kreatyniny bez kontekstu (nawodnienie, leki, masa mięśniowa) bywa mylący – interpretację zostaw lekarzowi.

4) USG układu moczowego (nerki + pęcherz + prostata) – co ocenia?

USG przy LUTS/BPH jest bardzo „wdzięczne”, bo jednym badaniem można ocenić kilka rzeczy:

Nerki

czy nie ma cech zastoju (poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego),
kamienie, torbiele (w razie potrzeby dalsza diagnostyka).

Pęcherz

czy ściana pęcherza jest pogrubiała (często przy przewlekłym przeciążeniu),
czy są uchyłki/kamienie,
czy pęcherz opróżnia się prawidłowo (tu dochodzi PVR).

Prostata

przybliżona wielkość prostaty (pomaga w doborze leczenia),
czasem cechy zalegania i przeszkody.

NICE zaznacza, że obrazowanie górnych dróg moczowych nie jest rutyną u każdego na starcie, ale w praktyce urologicznej USG bywa bardzo pomocne, zwłaszcza gdy objawy są nasilone, są podejrzenia powikłań lub planuje się leczenie.

5) Zaleganie po mikcji (PVR) – co to znaczy i jakie są „normy”?

PVR (post-void residual) to ilość moczu, która zostaje w pęcherzu po oddaniu moczu. Można to ocenić:

USG przezbrzusznym,
„bladder scanem”,
rzadziej cewnikiem.

Dlaczego PVR jest ważne?

Bo wysokie zaleganie:

zwiększa ryzyko infekcji,
może nasilać objawy (ciągłe uczucie „pełnego pęcherza”),
bywa sygnałem przeszkody (BPH/BPO) albo słabej pracy mięśnia wypieracza (pęcherz „nie domyka mikcji”). EAU podkreśla, że wysokie PVR nie zawsze oznacza przeszkodę — może wynikać z utrudnienia odpływu i/lub słabszej kurczliwości pęcherza.

Jakie wartości są typowe?

Nie ma jednej, „magicznej” granicy dla wszystkich, ale praktyczne orientacyjne progi (często cytowane klinicznie) są takie:

<100 ml – zwykle uznaje się za prawidłowe,
do 200 ml – bywa „akceptowalne” u części osób, zależnie od objawów,
>200 ml – sugeruje nieprawidłowe opróżnianie,
>300 ml – bywa traktowane jako obraz retencji/zatrzymania w sensie klinicznym.

Najważniejsze: PVR interpretuje się razem z objawami, wynikami moczu i USG (nerki/pęcherz).

Kiedy z tymi wynikami pilnie do lekarza (Warszawa: SOR/NPL)?

Zgłoś się pilnie, jeśli pojawi się:

niemożność oddania moczu (ostre zatrzymanie),
gorączka/dreszcze + ból w boku/okolicy nerek (podejrzenie zakażenia „wyżej”),
krwiomocz (zwłaszcza widoczny) lub skrzepy,
silny ból, wymioty, szybkie pogorszenie stanu.

Mini-checklista „co te badania mają odpowiedzieć?”

Mocz: czy to infekcja/krwiomocz/problem nerkowy?
Kreatynina/eGFR: czy nerki są bezpieczne, czy jest podejrzenie powikłań?
USG: czy jest zaleganie, przeszkoda, zastój w nerkach, kamienie?
PVR: czy pęcherz się opróżnia, czy trzeba zmienić leczenie i pilność diagnostyki?

Badania przy problemach z prostatą