Kamień w moczowodzie: objawy, kiedy „sam zejdzie”, a kiedy potrzebna interwencja (Warszawa)

Kamień w moczowodzie najczęściej daje klasyczną „kolkę”: nagły, bardzo silny ból boku/krzyża, promieniujący do pachwiny, często z nudnościami. Dobra wiadomość: wiele kamieni (zwłaszcza małych i położonych nisko) ma dużą szansę przejść samoistnie. Zła: są sytuacje, w których czekanie jest ryzykowne (gorączka, zablokowany odpływ, niewydolność nerek, nieopanowany ból).

Poniżej – praktycznie: jak rozpoznać, od czego zależy „zejście”, ile zwykle to trwa, kiedy pilnie do SOR oraz kiedy urolog powinien działać szybciej.

Objawy kamienia w moczowodzie

Najczęstsze symptomy:

• silny ból w boku / okolicy lędźwiowej (często falami), promieniujący do pachwiny, podbrzusza, czasem do jądra/wargi sromowej,

• niepokój ruchowy (trudno znaleźć pozycję),

• nudności i wymioty,

• krwiomocz (czasem widoczny, często tylko w badaniu moczu),

• parcie na mocz, częstomocz i pieczenie – częściej, gdy kamień jest nisko, blisko pęcherza.

Uwaga: brak krwi w moczu nie wyklucza kamienia, a obecność krwi nie oznacza automatycznie, że „to na pewno kamień”.

Kiedy kamień ma szansę zejść sam?

O „zejściu” decydują głównie:

1) Wielkość kamienia

Im mniejszy kamień, tym większa szansa samoistnego przejścia i krótszy czas.

2) Położenie (górny vs dolny moczowód)

Kamienie w dolnym moczowodzie (bliżej pęcherza) zwykle schodzą częściej niż te wysoko.

EAU podaje, że kamienie <5 mm w dolnym moczowodzie mają ok. 89% szans na samoistne przejście, a <5 mm w górnym moczowodzie ok. 71%.

3) Czy kamień „utknął” (impacted) i czy jest zastój

Jeśli kamień siedzi w jednym miejscu i powoduje narastający zastój, szanse na samoistne przejście spadają – a ryzyko powikłań rośnie.

Ile czasu może trwać „zejście” kamienia?

To bardzo indywidualne, ale EAU wskazuje, że u pacjentów, u których doszło do samoistnego wydalenia, średni czas do przejścia kamienia to ok. 17 dni (zakres 6–29 dni) (dane zależne od badań i wielkości).

Gabinetowo: jeśli ból jest opanowany, nie ma gorączki i nerka nie jest „w niebezpieczeństwie”, często daje się czas na samoistne zejście – ale z jasnym planem kontroli i powrotu, gdy coś się pogarsza.

Co zwiększa szansę na zejście? (MET – leczenie wspomagające)

W wybranych przypadkach stosuje się MET (medical expulsive therapy) – najczęściej alfa-bloker (np. tamsulozyna), który może ułatwiać przejście kamienia.

• NICE zaleca: rozważyć alfa-blokery u dorosłych (i także u dzieci/młodzieży) z kamieniem w dolnym moczowodzie <10 mm.

• AUA (wytyczne dot. postępowania chirurgicznego) podaje, że u dorosłych z kamieniami ≤10 mm także w odcinku środkowym i proksymalnym można zaoferować MET alfa-blokerem przez około 30 dni (w odpowiedniej kwalifikacji).

Ważne: MET nie jest dla każdego (zależy od lokalizacji, bólu, przeciwwskazań i ryzyka powikłań) i nie zastępuje pilnej interwencji, gdy są czerwone flagi.

Kiedy pilnie do SOR? Objawy alarmowe

Nie „czekamy, aż zejdzie”, jeśli pojawia się:

• gorączka/dreszcze lub wyraźne złe samopoczucie (podejrzenie zakażenia przy utrudnionym odpływie),

• niemożność oddania moczu,

• ból narastający lub nie do opanowania lekami,

• uporczywe wymioty/odwodnienie,

• ciąża, jedyna nerka, przeszczep nerki, ciężka choroba nerek (tu próg ostrożności jest niższy).

W praktycznych zaleceniach dla pacjentów po SOR często podkreśla się powrót pilny, gdy ból nie jest kontrolowany, nie można oddać moczu lub pojawia się gorączka; oraz kontrolę, jeśli objawy utrzymują się mimo wypisu.

Kiedy potrzebna jest interwencja urologiczna?

1) Gdy ból jest ciągły i nietolerowany albo kamień „raczej nie przejdzie”

NICE rekomenduje, by u dorosłych z kamieniem moczowodowym i kolką zaoferować leczenie zabiegowe w ciągu 48 godzin od rozpoznania lub ponownego zgłoszenia, jeśli:

• ból jest ciągły i nie do zaakceptowania, lub

• kamień jest mało prawdopodobny do samoistnego przejścia.

2) Gdy jest zakażenie i przeszkoda odpływu

To sytuacja „urologicznie pilna”: zwykle najpierw trzeba odbarczyć nerkę (cewnik JJ do moczowodu lub nefrostomia), a dopiero potem leczyć definitywnie kamień.

3) Gdy narasta zastój / pogarsza się funkcja nerki

Jeśli badania krwi pokazują pogorszenie funkcji nerek albo obrazowanie wykazuje istotny zastój – urolog zwykle nie będzie czekał długo.

Jak wygląda diagnostyka „na dyżurze” lub w Warszawie prywatnie?

W ostrym bólu najważniejsze jest potwierdzić kamień i ocenić ryzyko.

Standard (dorośli): NICE zaleca u dorosłych z podejrzeniem kolki nerkowej pilne (do 24 h) niskodawkowe TK bez kontrastu; w ciąży – USG, a u dzieci/młodzieży – USG jako pierwsza linia.

Dodatkowo zwykle:

• badanie moczu (krew, cechy infekcji),

• badania krwi (kreatynina/eGFR, markery stanu zapalnego przy podejrzeniu infekcji),

• czasem USG (np. ocena zastoju, gdy TK nie jest od razu wykonywana).

Jakie są najczęstsze metody interwencji?

W uproszczeniu:

• ESWL (kruszenie falą uderzeniową) – często przy mniejszych kamieniach, jeśli są „targetowalne”.

• URS (ureteroskopia) – endoskopowe wejście do moczowodu i usunięcie/skruczenie kamienia.

• JJ / nefrostomia – gdy trzeba pilnie odbarczyć nerkę (np. infekcja + przeszkoda, duży zastój).

Wybór zależy od wielkości, lokalizacji, anatomii i pilności.

Praktyczna ściąga: „zejdzie czy nie zejdzie?”

Duża szansa, że zejdzie samo (częściej):

• kamień <5 mm, szczególnie w dolnym moczowodzie (EAU ~89%).

• ból da się kontrolować, brak gorączki, brak pogorszenia nerek.

Ryzyko, że nie zejdzie i będzie potrzebna interwencja (częściej):

• większy kamień (szczególnie zbliżający się do 10 mm i więcej),

• kamień wysoko/„utknięty”,

• narastający zastój,

• ból nie do opanowania / nawroty na SOR.

FAQ

Czy mogę „przeczekać” 2–3 tygodnie, jeśli ból minął?
Czasem ból słabnie, bo kamień zmienia pozycję, ale nadal blokuje częściowo odpływ. Dlatego ważna jest kontrola (badania + obrazowanie wg zaleceń lekarza), szczególnie jeśli kamień był widoczny i powodował zastój.

Czy mam pić bardzo dużo wody, żeby kamień szybciej zszedł?
W ostrej fazie nie warto „zalewać się na siłę”. Pij normalnie, żeby nie odwodnić się (zwłaszcza jeśli wymiotujesz). Profilaktyczne zwiększanie płynów to temat „po epizodzie”.

Czy tamsulozyna działa na każdy kamień?
Najlepiej udokumentowana jest przydatność przy kamieniach ≤10 mm (zwłaszcza w dolnym odcinku), ale decyzja o MET zależy od sytuacji klinicznej i przeciwwskazań.

Kiedy mam wrócić pilnie po wypisie z SOR?
Jeśli ból narasta lub nie jest kontrolowany, nie możesz oddać moczu, masz gorączkę/czujesz się źle — wracaj pilnie.