Krok 0: Najpierw ustal, czy to na pewno krew
Czerwony/różowy/brunatny mocz nie zawsze = krwiomocz. Kolor mogą zmieniać np. buraki, barwniki, część leków. Dlatego nie zgaduj – zrób badanie ogólne moczu.
Dodatkowo (ważne w praktyce):
u kobiet zawsze warto wykluczyć domieszkę krwi miesiączkowej,
po intensywnym wysiłku krwiomocz bywa przejściowy, ale jeśli się powtarza lub utrzymuje – wymaga oceny.
Krok 1: Wywiad i szybka ocena „czy to pilne?”
Lekarz (POZ/urolog/SOR) pyta o:
czy krwiomocz jest widoczny (makroskopowy) czy tylko w badaniu (mikroskopowy),
czy są skrzepy, ból kolkowy, pieczenie, częstomocz,
gorączkę/dreszcze, uraz, leki przeciwkrzepliwe/przeciwpłytkowe,
czynniki ryzyka (wiek, palenie, narażenia zawodowe, wcześniejsze problemy urologiczne).
Pilnie (SOR), jeśli masz np. skrzepy + problemy z oddaniem moczu, gorączkę z bólem okolicy nerek, ból nie do opanowania, ciężki stan ogólny.
Krok 2: Badanie ogólne moczu (z osadem)
To zwykle pierwszy „twardy” punkt diagnostyki.
Co wnosi?
potwierdza obecność krwinek czerwonych,
wskazuje, czy są cechy infekcji (leukocyty/azotyny),
daje sygnały, czy problem może być „bardziej nerkowy” (np. współistniejący białkomocz).
Ważna zasada: jeśli podejrzewa się infekcję, traktuje się ją jako możliwą przyczynę przejściowego krwiomoczu – ale trzeba to potem zweryfikować kontrolą.
Krok 3: Posiew moczu – kiedy warto go robić?
Posiew jest szczególnie przydatny, gdy:
objawy sugerują ZUM i chcesz dobrać antybiotyk celowany (zwłaszcza przy nawrotach),
obraz jest nietypowy,
brak poprawy po leczeniu,
pacjent jest w grupie ryzyka powikłań (np. ciąża, mężczyzna, choroby nerek).
I bardzo praktycznie: posiew najlepiej pobrać przed antybiotykiem, jeśli jest to możliwe bez zwlekania w stanie alarmowym.
Krok 4: Badania krwi (często równolegle)
Nie każdy pacjent z mikroskopowym krwiomoczem musi mieć od razu „pełny panel”, ale w praktyce często robi się:
morfologię (czy nie ma niedokrwistości przy większym krwawieniu),
kreatyninę/eGFR (ważne przed badaniami kontrastowymi i dla oceny nerek),
CRP/leukocyty, gdy podejrzenie infekcji „wyżej” (np. odmiedniczkowe zapalenie nerek).
Krok 5: Kontrola po leczeniu infekcji
Jeżeli krwiomocz pojawił się w kontekście infekcji (pieczenie, częstomocz, dodatnie cechy ZUM w moczu), to standardowy, bezpieczny schemat jest taki:
leczyć infekcję,
po ustąpieniu objawów wykonać powtórne badanie moczu (często po kilku tygodniach), żeby upewnić się, że krwiomocz zniknął.
Jeśli krwiomocz utrzymuje się mimo wyleczenia infekcji – przechodzisz do pełniejszej diagnostyki.
Krok 6: USG układu moczowego – kiedy i po co?
USG nerek i pęcherza jest zwykle pierwszym badaniem obrazowym, bo jest dostępne, bezpieczne i wykrywa m.in.:
zastój (poszerzenie UKM),
większe kamienie,
guzy nerek/pęcherza (część zmian),
zaleganie moczu w pęcherzu.
Ale ważne zastrzeżenie: USG nie wyklucza wszystkich przyczyn krwiomoczu, zwłaszcza drobnych zmian w pęcherzu czy części patologii górnych dróg moczowych.
W wytycznych AUA/SUFU 2025 USG jest typowym elementem oceny u pacjentów z mikroskopowym krwiomoczem o pośrednim ryzyku (wraz z cystoskopią).
Krok 7: Kiedy tomografia (CT urografia / CT bez kontrastu)?
To zależy od scenariusza:
Podejrzenie kolki nerkowej (kamień)
Często stosuje się CT bez kontrastu (wysoka czułość w kamicy).
Podejrzenie przyczyny nowotworowej / ocena górnych dróg moczowych
Wtedy rozważa się CT urografię, która lepiej ocenia nerki, moczowody i ewentualne zmiany w nabłonku dróg moczowych. W materiałach EAU dotyczących diagnostyki nowotworów urotelialnych podkreśla się rolę CT urografii w wykrywaniu zmian w drogach moczowych.
W praktyce decyzja zależy od ryzyka pacjenta i wyników wstępnych badań (mocz/USG).
Krok 8: Kiedy cystoskopia?
Cystoskopia to endoskopowe obejrzenie wnętrza pęcherza (i cewki). Jest kluczowa, bo nawet dobre obrazowanie może nie zastąpić oceny śluzówki pęcherza przy podejrzeniu zmian urotelialnych.
Cystoskopia jest zwykle wskazana, gdy:
masz krwiomocz makroskopowy (widoczny) – szczególnie jeśli jest bezbolesny lub nawraca; przeglądy i algorytmy podkreślają, że widoczny krwiomocz wymaga pełnej oceny, zwykle obejmującej cystoskopię + obrazowanie.
masz mikroskopowy krwiomocz i należysz do grupy pośredniego lub wysokiego ryzyka wg AUA/SUFU (m.in. zależnie od wieku, płci, palenia, nasilenia krwinkomoczu i innych czynników). W uproszczeniu:
pośrednie ryzyko: zwykle cystoskopia + USG nerek/pęcherza,
wysokie ryzyko: zwykle cystoskopia + bardziej czułe obrazowanie górnych dróg moczowych (często CT urografia).
krwiomocz utrzymuje się po wyleczeniu infekcji lub mimo ujemnych badań „podstawowych”.
Kiedy cystoskopia bywa odkładana / pomijana?
u pacjentów z niskim ryzykiem mikroskopowego krwiomoczu podejście może być bardziej zachowawcze (np. powtórzenie badania moczu po czasie zamiast natychmiastowej cystoskopii) – to element „stratyfikacji ryzyka” w AUA/SUFU 2025.
Najprostszy „algorytm” do zapamiętania
Badanie ogólne moczu (osad) ± posiew
Jeśli ZUM: lecz + kontrola moczu po leczeniu
Jeśli krwiomocz widoczny, nawracający lub utrwalony: USG i zwykle urolog
Dobór dalszych badań wg ryzyka:
pośrednie ryzyko: cystoskopia + USG,
wysokie ryzyko / krwiomocz makroskopowy: cystoskopia + obrazowanie górnych dróg (często CT urografia).
Najnowsze komentarze